بزرگان و مفاخر سبزوار
1-پرفسور سیدحسن امین
پرفسور سیدحسن امین سال 1327 در سبزوار به دنیا آمد و پس از مدتی یکی از بهترین شاگردان پدرش که عالمی دینی بود شد. اکنون او در رشتههایی چون حقوق، ادبیات، تاریخ، فلسفه و ادیان صاحب نظر است. تجربهاش در تدریس در دانشگاههای اروپا و آمریکا، سردبیری ماهنامه حافظ، تألیف 45 کتاب به زبانهای فارسی و انگلیسی و سرپرستی علمی تألیف دایرهالمعارف ایران نقاط روشنی در زندگی اوست «وحدت وجود در فلسفه و عرفان اسلامی» نوشته پرفسور سیدحسن امین، کتابی است که نویسنده قبل از سفرش به خارج از کشور آن را به رشته تحریر درآورده است.
2-امیر فخرالدین طغرایی بیهقی فریومدی، مشهور به ابن یمین به تصدیق ادیبان و سخن شناسان امیری مسلم در قصیده سرایی است و قطعات وی پخته تر، پرمحتوا تر و زود فهمتر از سرایندگان پیشین و پسین از خود است.
او که در سال 685 هجری قمری در فریومد، قریه ای در سبزوار که کرسی نشین جوین بوده پا به دنیا گذاشته و در سال 769 دار فانی را وداع گفت. زندگی ابن یمین مصادف با دوران سربداران است. وی پیرو مذهب شیعه بوده و شعرهای فراوانی در مدح خاندان رسالت سروده است. اشعار اخلاقی و پند آمیز ابن یمین از دیرباز مشهور است. وی را قطعات فراوانی در موضوعهای مختلف است
3- كاشفي
كاشفي : كمال الدين حسين بن علي بيهقي كاشفي سبزواري مشهور به ملاحسين كاشفي يا ملاحسين واعظ(820-910ه ق)از جمله مولفان پركار وواعظان معروف قرن نهم ودهه آغازين قرن دهم مي باشد. ازجمله آثار وي :1- اختيارات 2- اخلاق محسني ، از جمله كتابهاي ارزشمند ومشهور دراخلاق مي باشد 3- انوار سهيلي 4- اسرار قاسمي 5- جامع الستين (درتفسير سوره يوسف) 6- تحفه الصلوه 7- مخزن الانشاء 8- فتوت نامه سلطاني 9- رساله حاتميه 10- رساله درعلم اعداد
4-مروری کوتاه بر زندگی دکتر سیادتی سبزواری(بنیانگذارطب اطفال در ایران)
دکتر احمد سیادتی در سال 1313 در شهرستان سبزوار متولد شده و در سال 1332 تحصیلات عالی خود را در رشته پزشکی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران آغاز کرد. وی در سال 1338 به عنوان پزشک عمومی فارغ التحصیل شد و در سال 1341 موفق به اخذ درجه تخصص در رشته کودکان شد. وی تحصیلات خود را در رشته فوق تخصصی عفونی اطفال در دانشگاههای تهران و تگزاس آمریکا ادامه داد.
وی استاد گروه کودکان دانشگاه علوم پزشکی تهران و از دانشجویان استاد فقید دکتر محمد قریب بود. وی در سال های دهه 60 شمسی پس از تحقیق در زمینه ویروس شناسی درمورد سرخک و آبله مرغان، به یادگیری تکنیکهای آزمایشگاهی مختلف همت گمارد. وی روش جدیدی برای بررسی سریع و با مقدار بسیار کم برای تشخیص آنتی بادی ویروس "واریسلازوستر" به دست آورده بود.
دکتر سیادتی در سال 1365 با کمک دکتر علیرضا مرندی وزیر بهداری وقت، 9 رشته فوق تخصصی در رشته بیماریهای کودکان در کشور را پایه گذاری کرد. وی همچنین از سال 1360 تاکنون دبیر هیئت ممتحنه و ارزشیابی بورد رشته تخصصی کودکان و همچنین رشته فوق تخصصی عفونی کودکان بوده و در سامان دهی امتحانات تخصصی نقش موثری ایفا کرده است. دکتر سیادتی علاوه بر تدریس 31 تحقیق در رشته عفونی اطفال، به نوشتن و راهنمایی 65 مقاله و رساله پزشکی همت گماشت.
تهیه و تألیف 18 کتاب پزشکی، سخنرانی در 85 کنگره داخلی و خارجی و تلاش های بسیار در بهداشت و درمان کشور به خصوص در بخشهایی مانند پیشگیری تب رماتیسمی با تشخیص و درمان گلودرد استرپتوکوکی درسراسر کشور با کمک معاونت پژوهشی وزارت بهداشت، بیماریابی سل و واکسیناسیون در منطقه ورامین، برنامه ریشه کنی فلج اطفال و عضویت در کمیته های مبارزه با بیماریهای تنفسی حاد، سل، بیماریهای واگیر بخشی از تلاشهای علمی و درمانی این استاد است.
وی عضو آکادمی اطفال آمریکا و انجمن پزشکان کودکان ایران بود و چندی پیش کرسی مرکز تحقیقات عفونی اطفال دانشگاه علوم پزشکی تهران به نام دکتر "سید احمد سیادتی" نامگذاری شد.
5- ابوالحسن بیهقی
ابوالحسن بیهقی معروف به ابن فندق (نویسنده کتاب تاریخ بیهق) وی پس از آزادی، دیگر به خدمت دیوانی نپرداخت و از حدود سال 448 ه.ق کار بزرگ خود را با همان اوراق و اسناد ناتمامی که داشت آغاز نمود و بقیه عمر را در کار تصنیف و تالیف گذراند تا اینکه درسال 470 ه.ق بدرود زندگانی گفت. از بدحادثه، کتاب تاریخ بیهقی هم به سرنوشت اوراق و اسناد او گرفتار می آید و بخش اعظم کتاب وی که به نوشته ی ابن فندق حدود سی جلد بوده است نابود می گردد. آنچه اکنون از آن به جا مانده است از اواسط جلد پنجم آغاز و تا جلد دهم ادامه می یابد که عمدتا مربوط به دوران امارت سلطان مسعود است و به همین جهت برخی از صاحب نظران از این کتاب تحت عنوان تاریخ مسعودی یاد می کنند. لیکن امروزه بیشتر به نام « تاریخ بیهقی» شناخته می شود. این کتاب را به جهت شیوه بدیع تاریخ نگاری، بی غرضی نسبی مولف در ذکر وقایع ، سادگی بیان ، نثر روان و روشنی زبان یکی از شاهکارهای ادبی و تاریخ نگاری ایران دانسته اند. بیهقی در این کتاب بسیار فراتر از تصور زمانه عمل می کند . حدود متعارف را در هم می شکند و شیوه ای از نگارش وقایع تاریخی را در پیش می گیرد که قرن ها بعد مورد توجه تاریخ نگاران عصر جدید قرار می گیرد. او خود می گوید که نمی خواهد از دیو و پری و غول بیابان و خرافات بنویسد که خواب آرد نادانان و احمقان را «چون شب برایشان خوانند. » بلکه برای بیداری و برای کسانی می نویسد که « سخن راست خواهند تا باور دارند» اگر چه «سخت اندک است عدد ایشان» و درجایی دیگر می نویسد که « ندانم این نوخاستگان درین دنیا چه بینند که فراخیزند و مشتی حطام گردکنند و ز بهر آن خون ریزند و منازعت کنند و آنگاه آن را آسان فرو گذارند و با حسرت بروند ، ایزد عز ذکره بیداری کرامت کناد» و « من که بوالفضلم ... چنین سخن ها را برای آن آرم تا خفتگان و به دنیا فریفته شدگان بیدار شوند و هرکس آن کند که امروز و فردا او را سود دارد.»
برخی از صاحب نظران نقش بیهقی را در شکل بندی زبان فارسی همسنگ نقش شکسپیر در زبان انگلیسی دانسته اند. بهار در کتاب سبک شناسی خود لیستی از واژه ها را ارائه می کند که برای نخستین بار توسط بیهقی وارد زبان فارسی شده است.
بیهقی کتاب دیگری هم به نام زینت الکتاب داشته که به نوشته ابن فندق در فن کتابت و نویسندگی بوده و مانند آن هم وجود نداشته است. و متاسفانه از بین رفته است.
6- ابوالفضل محمد بن حسين بيهقي
در سال 385 ه.ق. در حارث آباد بيهق متولد شد. اوائل عمر را در نيشابور به تحصيل پرداخت، سپس به سمت دبيري وارد ديوان رسائل محمود غزنوي شد. بيهقي حدود 19 سال منشي ديوان رسالت غزنويان بود. ابتدا در زمان سلطان محمود، زيردست "بونصر مشكان" مشغول به كار بود و در زمان مسعود- پس از وفات بونصر- زيردست "بوسهل زوزني" كار كرد. پس از مرگ مسعود- در زمان عبدالرشيد- رئيس ديوان رسالت شد ولي پس از حمله مغول اموالش مصادره و خودش محبوس شد. بيقهي پس از آزادي از زندان ظاهرا ديگر وارد دربار نشد و اواخر عمر را به انزوا در منزل خود در غزنين به سر برد و به نوشتن كتاب پرداخت.مهمترين اثر بيهقي "تاريخ آل سبكتگين" است كه كتاب حاضر- به نام تاريخ بيهقي- قسمتي از آن است. دوره كامل اين كتاب به گفته ابن فندق بيش از سي جلد بوده است.از ديگر آثار منسوب به او "مقامات بونصرمشكان" و "زينة الكتاب" است. وي در تاريخ مسعودي دو جا از كتابي به نام "مقامات" يا "مقامات محمودي" ياد مي كند كه شايد قسمت محمودي اين كتاب باشد.
7-حمید سبزواری(از زبان خودش)
بنده به سال 1304 هـ . ش. در سبزوار و در خانواده اي فرهنگي متولد شدم . اجدادم اهل شعر و شاعري بودند، به خصوص پسر دايي پدرم ، تجّلي سبزواري كه از شاعران توانا بود . پدرم نيز با وجود نابينايي شعر مي گفت. من از همان دوران طفوليت ، ذوق شاعري داشتم و چيزهايي مي سرودم . به تدريج با تشويق و راهنمايي هاي پدرم اين سروده ها رنگ شعر گرفت . تقريباً از كلاس سوم متوسطه بود كه مي توانستم به خوبي بسرايم . در زماني كه متفقين به ايران آمدند اشعارمن رنگ و بوي خاصي به خود گرفت . در آن زمان سروده هاي زيادي داشتم كه متأسفانه طي جرياناتي از بين رفت. به هرحال مدتي در استخدام وزارت آموزش و پرورش بودم. پس از آن به كارهاي مختلف ديگري پرداختم، زماني كه در بانك مشغول به كار بودم به تهران منتقل و در آنجا با مجامع مختلف ادبي آشنا شدم . نتيجه اين رفت و آمدها ، اشعاري در زمينه هاي سياسي و اجتماعي بود. طي جريان انقلاب كم كم شعرهاي من حال و هواي مذهبي به خود گرفت . در جريان ساخت سرودهاي انقلابي هم پيشقدم بودم . مدتي هم در جبهه حضور داشتم و اشعاري نيز در رابطه با جنگ تحميلي سروده ام ، از همان زمان تاكنون به طور مداوم با صدا و سيما همكاري دارم ، همچنين با ديگر سازمان هاي اسلامي . به هر حال از زماني كه خودم را شناختم ، هيچ گاه شعر بيهوده نگفتم و هنرم را در راهي صرف نكردم كه پشيمان باشم.
8- زندگی نامه و تالیفات حاج ملا هادي سبزواري
در سال 1212 ق. در شهر سبزوار و در خانه حاج ميرزا مهدي يكي از انسانهاي وارسته و مؤمن سبزوار كودكي پا به عرصة وجود گذاشت و هادي نام گرفت. او هشت سال داشت كه به جمع محصلان علوم مقدماتي پيوست و در اوان نوجواني ادبيات عرب (صرف و نحو) را فرا گرفت و ديري نگذشت كه به جلسات درسهاي بالاتر راه يافت. وي هر چند در ده سالگي پدرش را از دست داد ولي توانست به كمك يكي از اقوام خويش راههاي سخت آينده را هموار سازد. پسر عمهاش حاج ملا حسين سبزواري كه خود اهل فضيلت و دانش بود در ادامة تحصيل وي را ياري كرد و با كمك او راهي حوزة علميه مشهد شد و ده سال در كنار بارگاه امام رضا ـ عليه السّلام ـ به تحصيل پرداخت. پس از آن به اصفهان رفت و مجدد به مشهد برگشت و به تدریس حکمت ،فقه و تفسیرمشغول شد پس از آن مدتی در کرمان موطن گزیدوسپس به زادگاه خویش برگشت و در مدرسه فصیحیه به تدریس مشغول گردید.حاج ملا هادی ملقب به اسرار در سال ۱۲۸۹ق و در سن ۷۸ سالگی چشم از جهان فرو بست و دار فانی را وداع گفت.بنای آرامگاه این فیلسوف بزرگ در میدان زند واقع است.
فضای داخلی این آرامگاه شامل طرحی چلیپایی شکل بوده که در آن حجره هاو اتاقهایی جهت اقامت و استراحت دوستداران آن حکیم فرهیخته تعبیه شده است.
تزئينات, ترميم و استحكام بخشي آرامگاه در اوايل سال 1340 ش توسط انجمن آثار ملي انجام شده است. كاشيكاريهاي رنگارنگ بر زمينه لاجوردي و گنبد فيروزه اي رنگ به بنا جلوه و شكوه خاصي بخشيده است. بناي اوليه آرامگاه كمي پس از وفات حاج ملاهادي سبزواري توسط ( ميرزا يوسف مستوفي الممالك ) ساخته شد.
آثار ماندگار
عظمت تأليفات حكيم سبزواري بر اهل دانش و حكمت پوشيده نيست و ما در اينجا با بررسي آثار ارزشمند وي، گوشهاي از افق فكري و وسعت علمي ايشان را معرفي ميكنيم.
1. منظومه و شرح منظومة سبزواري: اين اثر نفيس و كم نظير حاصل تلاش بيش از بيست سال از عمر با بركت حكيم در سنين جواني است
2. ديوان حاج ملا هادي: اين كتاب كه اشعارش بالغ بر هزار بيت است غزليات و رباعيات و ... بسيار زبياي عرفاني را در بر گرفته است و نشان ميدهد كه اين عالم بزرگوار در فنّ شعر و ادب نيز توانايي كامل داشته است.
3. اسرار الحكمه في المفتتح المغتتم: حكيم بزرگوار اين اثر نفيس را در دو بخش تنظيم كرده است. در بخش اول آن كه مربوط به حكمت نظري است حكمت را پس از مقدمه در اثبات واجب الوجود و مباحث توحيد آغاز و به دنبال آن مباحث معاد و نبوت و امامت را به طور استدلالي دنبال كرده است و با آوردن ادلهاي در اثبات امامت حضرت مهدي(عج) اين بخش را به پايان برده است.
در بخش دوم كتاب كه در حكمت عملي است پس از مقدمه، فلسفه تفاوت بلوغ زن و مرد را مطرح ساخته و بر آن چهار دليل اقامه كرده و به دنبال آن بحث طهارت و اسرار نجاست را بيان فرموده و با طرح مباحث نماز و زكات و روزه اين بخش را نيز به پايان برده است.
4. شرح فارسي بر برخي از ابيات مشكل مثنوي مولانا.
5. مفتاح الفلاح و مصباح النجاح: شرح دعاي شريف صباح منسوب به مولي الموحدين امير المؤمنين است.
6. شرح الاسماء: شرح دعاي جوشن كبير است.
7. النبراس في اسرار الاساس: يك دوره فقه به طور خلاصه در قالب نظم ريخته شده و با اسرار و حكمت بيان شده است.و...
۸.شرح لیالی
۹.حاشیه بر تجرید
9- زندگي نامه فخرالدين حجازي
فخرالدين حجازي روحانيزاده (فرزند شيخ محمد حجازي) و خود تحصيل کرده علوم ديني و جديد – رشته ادبيات فارسي دانشگاه مشهد ـ در اصل سبزواري بود و با عضويت در انجمن تبليغات اسلامي شهاب پور کارهاي تبليغاتي و ديني و مطبوعاتي اش را آغاز کرد. از همان روزگار جواني در ادبيات و شعر دست داشت.
اين در حالي است که همان زمان هم وي در سبزوار انديشه سياسي منتقدانه خود را داشت و خيلي سريع وارد کارهاي مطبوعاتي و سياسي شد.
ساواک درباره سابقه وي پيش از 28 مرداد نوشته است: مشار اليه تا قبل از قيام ملي 28 مرداد عضو يکي از احزاب وابسته به جبهه ملي و عضو انجمن تبليغات اسلامي بوده و روزنامههاي اسرار شرق و جلوه حقيقت را که داراي مطالب تند بوده در سبزوار اداره ميکرده است.
حجازي در طول زندگيش فردي مقيد به مسائل مذهبي و در عقايد شيعي اش جدي بوده است.
بعدها از سبزوار به مشهد آمد و ضمن تدريس در دبيرستان، در آستان قدس رضوي مشغول به کار شد.در اين زمان از يک سو دلداده آيتالله ميلاني بود و از سوي ديگر در آستان قدس به فعاليتهاي فرهنگي مشغول. با توجه به زبان گيرايي که داشت مسؤولان دولتي از وي انتظار داشتند تا آشکارا به دفاع از حکومت پهلوي بپردازد. اما وي که اين خواسته را با تمايلات دروني خود ناسازگار ميديد با توصيه آيتالله ميلاني مشهد را رها کرد و به تهران آمد.و ظاهراً با حمايت مالي ايشان هم بود که توانست درتهران انتشاراتي به راه اندازد. در تهران بلافاصله به سخنراني که کار حرفه ايش بود روي آورد و از اينرو در همان سالهاي نخست تأسيس حسينيه ارشاد به وفور در آنجا سخنراني ميکرد و در دبيرستان هم درس ميداد.
10- دکتر علی شریعتی
دکتر علی شریعتی در دوم آذرماه سال ۱۳۱۲ در مزینان متولد شد. شریعتی در سال ۱۳۳۷ برای ادامه تحصیل در رشته دکترای جامعه شناسي به فرانسه رفت. شریعتی در سال ۱۳۴۳ بهایران بازگشت و ابتدا بهعنوان دبیر دبیرستان و سپس بهعنوان استاديار دانشگاه مشهد شروع به فعالیت کرد. دکتر شریعتی در سال ۱۳۴۸ به حسيميه ارشاد در تهران دعوت شد و از آن زمان با سلسله سخنرانیهای معروف خود به مبارزه ضد حکومت شاه پرداخت. از دکتر شریعتی دهها جلد کتاب و مقالهتحقیقی و متون سخنرانی برجای ماندهاست. علی شریعتی روز ۲۹ خرداد سال ۱۳۵۶ درگذشت. آرامگاه وی در سوريه است.
بیو گرافی و شرح حال دکتر علی شریعتی
نگاهی به زندگی دکتر علی شریعتی با بازخوانی کتاب «طرحی از یک زندگی» نوشته پوران شریعت رضوی(همسردکتر)
در فاصله سالهای تدریسش، سخنرانیهایی در دانشگاهای دیگر ایراد میکرد، از قبیل دانشگاه آریامهر (صنعتیشریف)، دانش سرای عالی سپاه، پلیتکنیکتهران و دانشکده نفت آبادان. مجموعه این فعالیتها سبب شد که مسئولین دانشگاه درصدد برآیند تا ارتباط او را با دانشجویان قطع کنند و به کلاسهای وی که در واقع به جلسات سیاسی-فرهنگی، بیشتر شباهت داشت، خاتمه دهند.سال شمار زندگی دکتر : ۱۳۱۲: تولد ۲ آذر ماه ۱۳۱۹: ورود به دبستان «ابن یمین» ۱۳۲۵: ورود به دبیرستان «فردوسی مشهد» ۱۳۲۷: عضویت در کانون نشر حقایق اسلامی ۱۳۲۹: ورود به دانش سرای مقدماتی مشهد ۱۳۳۱: اشتغال در ادارهٔ فرهنگ به عنوان آموزگار. شرکت در تظاهرات خیابانی علیه حکومت موقت قوام السلطنه و دستگیری کوتاه. اتمام دوره دانش سرا. بنیانگذاری انجمن اسلامی دانش آموزان. ۱۳۳۲: عضویت در نهضت مقاومت ملی ۱۳۳۳: گرفتن دیپلم کامل ادبی ۱۳۳۵: ورود به دانشکده ادبیات مشهد و ترجمه کتاب ابوذر غفاری ۱۳۳۶: دستگیری به همراه ۱۶ نفر از اعضاء نهضت مقاومت ۱۳۳۷: فارقالتحصیلی از دانشکده ادبیات با رتبه اول ۱۳۳۸: اعزام به فرانسه با بورس دولتی ۱۳۴۰: همکاری با کنفدراسیون دانشجویان ایرانی، جبهه ملی، نشریه ایران آزاد ۱۳۴۲: اتمام تحصیلات و اخذ مدرک دکترا در رشته تاریخ و گذراندن کلاسهای جامعهشناسی ۱۳۴۳: بازگشت به ایران و دستگیری در مرز ۱۳۴۵: استادیاری تاریخ در دانشگاه مشهد ۱۳۴۷: آغاز سخنرانیها در حسینیه ارشاد ۱۳۵۱: تعطیلی حسینیه ارشاد و ممنوعیت سخنرانی ۱۳۵۲: دستگیری و ۱۸ ماه زندان انفرادی ۱۳۵۴: خانه نشینی و آغاز زندگی سخت در تهران و مشهد ۱۳۵۶: هجرت به اروپا و شهادت.
آثار شریعتی
-
هبوط
-
کویر
-
گفتگوهای تنهایی
-
مذهب علیه مذهب
-
میعاد با ابراهیم
-
فاطمه فاطمهاست
-
ابوذر
11- دكتر سیدمحمد علويمقدم
دكتر سیدمحمد علويمقدم، از استادان برجسته دانشكده ادبيات فارسي دانشگاه فردوسي مشهد و داراي دكتراي زبان و ادبيات فارسي است. وي در 29آبان سال 1311شمسي در خانواده سيد محمدعلي¬بن حاج میرزامحمد علوي¬ ششتمدی، در سبزوار ديده به جهان گشود. جدش حاج میرزامحمد، از ثقات و سادات باتقوای سبزوار بود.
دکتر علويمقدم تحصيلات ابتدايي خويش را در اين شهر در نزد معلم فرزانه مرحوم حاج شيخ حسن داورزني، در دبستان ملی دانش و با رتبه شاگرد دومی در سطح شهرستان به پايان برد. از دیگر معلمان وی در آن زمان حاج عباسعلی آقابابایی و حاج غلامحسین صدقی و حسین صدقی بودند. همزمان با تحصيلات علوم جديد، در حوزه علميه سبزوار به تحصيل علوم اسلامي مشغول شد و علوم عربيت و ادبيات و معارف اسلامي را فرا گرفت. از جمله استادان ايشان در آن زمان، حاج شیخ محمدحسن شریعتمداری، آیت¬الله حاج شیخ محمدتقی عندلیبی خواستار که در مسجد جامع سبزوار تدریس داشت، حاج شیخ ولی¬الله اسراری که در مدرسه فصیحیه درس می¬داد، حاج سیدفخرالدین افقهی که در مسجد پامنار جلسه درس برپا کرده بود، و حاج شیخ قربانعلی شریعتی مزینانی در حوزه و مرحوم حاج ميرزا اسدالله فاضلي بود كه در مدرسه فخريه تدريس ميكردند.
دكتر علوي¬مقدم پس از پايان دوره تحصيلات علوم قديم و جديد، در سال 1331 به شغل شریف معلمی روی آورد و اولین سال تدریس خود را در روستای نامن- در 35 کیلومتری غرب سبزوار- آغاز کرد و سپس به سبزوار منتقل شد و به تدریس در مدارس این شهر پرداخت.
در سال 1336 در رشته زبان و ادبيات فارسي در دانشسراي عالي تربيت¬معلم تهران قبول شد و در سال 1339 با فارغالتحصيل شدن از اين دانشسرا، سالها در دبيرستان «اسرار» به تدريس ادبيات فارسي پرداخت.
در سال 1340ش، يكي از پنج نفري بود كه در رشته دكتري ادبيات فارسي دانشگاه تهران پذيرفته شد و همزمان با تحصیل خود، از سال 1336 تا سال 1349 به سبزوار می¬آمد و در دبیرستان¬های این شهر تدریس می¬کرد و مدتي رياست دبيرستان «اسرار»- بزرگترین دبیرستان سبزوار در قبل از انقلاب اسلامی- را نیز برعهده داشت.
دکتر علوي¬مقدم پس از كسب درجه دكتري در سال 1349 از دانشگاه تهران، به تحقيق و تدريس پرداخت و براي تدريس ادبيات فارسي، به دانشكده ادبيات و علوم انساني مشهد رفت و بیش از سي و پنج سال است كه با سمت دانشياري و سپس استادی، در آن دانشگاه و همچنین دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت¬معلم سبزوار به تدريس و تحقيق و پژوهش اشتغال دارد.
دكتر علوي¬مقدم در سالهاي 1355ش. در دانشگاه¬های مصر و در سال 1366ش. در دانشگاه¬های اسلامآباد پاكستان و همچنين از سال 1375 تا 1377ش. به مدت دو سال در دانشگاه¬های سوريه و حلب، زبان و ادبيات فارسي تدريس می¬كرده است.
وي تاکنون، در بیش از 50 کنگره و همایش علمی داخلی و خارجی شرکت جُسته و و بالغ بر 40 سخنراني در محافل علمی و ادبی ارائه کرده و استاد راهنمای بالغ بر 60 رساله دکتری و کارشناسی ارشد بوده است. مدتي نیز سرپرست دورههاي تحصيلات تكميلي دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد و نيز عضو شورا و هيئت مميزه آن دانشگاه بوده است.
از دكتر سیدمحمد علوي¬مقدم، آثار ارزشمندي در زمینه علوم قرآن و بلاغت، ادبیات فارسی و اخلاق به چاپ رسيده است. از آن جمله:
1- در قلمرو بلاغت: این اثر در زمينه علم بلاغت، بویژه بلاغت قرآن و معرفی و نقد آثار مهم این علم است که در حقیقت، مجموعه مقالات منتشر شدۀ دکتر علوي¬مقدم تا سال 1372 در نشریات مختلف است.
این کتاب در دو جلد، در انتشارات آستان قدس رضوي در سال 1373 چاپ و منتشر شده است.
2- جلوه جمال (نمونه اعلاي بلاغت قرآن)؛ چاپ انتشارات بنیاد قرآن، 1364ش؛
3- بررسی آیات حج در قرآن مجید؛ چاپ انتشارات مشعر؛
4- معانی و بیان؛ با همکاری دکتر رضا اشرف¬زاده، چاپ انتشارات سمت، چاپ دوم، 1376